Basishygiëne bij lichaamsverzorging van de cliënt

Het voorkomen van verspreiding van micro-organismen tijdens de lichaamsverzorging van cliënten.

Een goede lichamelijke hygiëne bij de cliënt draagt bij aan hygiëne en infectiepreventie.
Aandachtsgebieden bij de lichamelijke hygiëne van cliënten zijn:
- Wassen van de cliënt
- Mondverzorging
- Nagelverzorging
- Hoortoestellen
- Contactlenzen

Tijdens de lichamelijke verzorging van de cliënt en het onderhouden van toiletartikelen.

Algemeen

• Zorg dat iedere cliënt beschikt over cliëntgebonden verzorgingsproducten.
• Gebruik handschoenen bij kans op contact met lichaamsvloeistoffen.
• Pas handhygiëne toe.
• Werk van schoon naar vuil. Gebruik bij iedere douchebeurt meerdere schone washandjes en schone handdoeken. Doe deze na gebruik in de was.
• Spoel na het wassen met zeepproducten de huid af met water.
• Droog de huid altijd goed af om smetten te voorkomen. Smetten verhoogt de kans op infecties doordat de huid is beschadigd.
• Indien mogelijk, lucht een ruimte als er vocht is (bijvoorbeeld na het douchen).

(Eigen) sanitair:

• Spoel de douche(cabine), de (rubberen) douchemat en eventuele hulpmiddelen zoals een douchestoel of douchebrancard na afloop schoon. Verwijder zichtbaar vuil.
• Droog de ruimte zodat dit de kans op uitgroei van bacteriën en schimmel vermindert.
• Hang de trekker los van de vloer op.
• Hang de (rubberen) douchemat uit om te drogen.

Gedeeld sanitair (aanvullende aanbevelingen):

• Reinig na ieder gebruik de contactpunten in de douche, (gedeelde) douchestoel en/of douchebrancard.
• Reinig en desinfecteer de doucheruimte, douchestoel en/of douchebrancard bij zichtbare verontreiniging met lichaamsvloeistoffen.

Douchen

• Draag altijd een schort wanneer er kans is op bevuiling van de eigen kleding of uniform met lichaamsvloeistoffen.
• Gebruik geen spons.
• Vervang zichtbare vuile handdoeken en washandjes.
• Was de cliënt van boven naar onderen (van hoofd naar voeten), om te voorkomen dat micro-organismen vanuit de anaalstreek over het lichaam worden verspreid.
• Voorkom dat micro-organismen vanuit de anus in de urinewegen komen:
  • Was de geslachtsdelen bij mannen nadat de voorhuid is teruggetrokken.
  • Was de geslachtsdelen bij vrouwen van boven (buikzijde) naar beneden (anus).
• Geef een extra (onder-)wasbeurt aan cliënten van wie het onderlichaam bevuild is met urine en/of feces.
• Vervang na de extra wasbeurt de gebruikte handdoek en het washandje.
• Spoel zeepresten altijd goed af. Zeepresten leiden tot uitdroging van de huid.
• Droog de huid altijd goed, om beschadiging en verweken en smetten van de huid te voorkomen.
• Gebruik bij voorkeur vloeibare zeep uit een dispenser.
• Bij gebruik van vaste zeep: spoel de zeep na gebruik af.
• Was of desinfecteer de handen na verzorging van de cliënt.

Wassen aan de wastafel of met een waskom:

• Pas handhygiëne toe.
• Gebruik alleen handschoenen bij kans op contact met lichaamsvloeistoffen.
• Werk van schoon naar vuil. Gebruik bij de wasbeurt indien nodig meerdere schone washandjes en schone handdoeken. Doe deze na gebruik in de was.
• Vervang altijd het water en washandje als deze verontreinigd zijn met lichaamsvloeistoffen. Wissel tijdig het washandje, trek de handschoenen uit en pas handhygiëne toe.
• Spoel na afloop de wastafel en/of waskom na met schoon water.

Verzorgend wassen zonder water

• Houd rekening met de voorkeur van de cliënt bij het kiezen van de methode van wassen, zoals het gebruik van verzorgende wasdoekjes.
• Gebruik de pakjes verzorgende wasdoekjes cliëntgebonden.
• Pas handhygiëne toe vóór en na gebruik van verzorgende wasdoekjes.
• Warm op en gebruik de verzorgende wasdoekjes volgens voorschriften van de fabrikant in een zichtbaar schone magnetron. Zorg dat de magnetron in een schone omgeving staat en niet wordt gebruikt om etenswaren op te warmen. Indien dit niet mogelijk is, maak de magnetron vóór en na gebruik schoon of gebruik een afgedekte magnetronschaal om de washandjes in te verwarmen zodat de geur niet overgaat naar voedsel.
• Werk van schoon naar vuil, oftewel van schone naar minder schone lichaamsdelen. Gebruik voor elke lichaamszone een schoon wasdoekje.
• Zorg voor een goede scheiding tussen schoon en vuil om kruisbesmetting te voorkomen.
• Één verpakking zou voldoende wasdoekjes moeten hebben voor één wasbeurt. Indien er toch wasdoekjes overblijven
  • Sluit na gebruik de verpakking goed om uitdroging te voorkomen.
  • Noteer de datum van openen op de verpakking van de verzorgende wasdoekjes.
  • Warm de geopende verpakkingen niet nogmaals op.
  • Gebruik deze binnen 24 uur of 48 uur volgens het voorschrift van de fabrikant.
    

Bad nemen

• Zorg dat iedere cliënt beschikt over cliëntgebonden verzorgingsproducten.
• Spoel het bad en eventuele hulpmiddelen, zoals een douchebrancard, schoon voordat het gebruikt wordt.
• Pas handhygiëne toe.
• Gebruik handschoenen bij kans op contact met lichaamsvloeistoffen.
• Werk van schoon naar vuil. Gebruik minstens twee schone washandjes en een schone handdoek. Doe deze na gebruik in de was.
• Spoel na het in bad gaan de huid af met water om zeepresten te verwijderen.
• Droog de huid na afloop zorgvuldig om beschadiging van de huid te voorkomen.
• Reinig het bad na gebruik. Bij een gedeeld bad of op indicatie, moet na afloop het bad gereinigd én gedesinfecteerd worden. Dit geldt ook voor eventuele antislipmatten, hoofdkussens of andere materialen.
• Gebruik badspeelgoed bij voorkeur cliëntgebonden. Reinig het badspeelgoed regelmatig. Als het badspeelgoed gedeeld wordt tussen verschillende cliënten, moet het na gebruik gereinigd en gedesinfecteerd worden. Gebruik geen badspeelgoed met waterreservoir. Bewaar badspeelgoed schoon en droog.
• Indien mogelijk, lucht een ruimte als er vocht is (bijvoorbeeld na het nemen van een bad).

Type gebit	Hoe vaak verzorgen?
Natuurlijk gebit (eigen tanden en kiezen)	Poets het gebit ten minste een keer per dag grondig. Streef ernaar om tweemaal per dag het gebit te reinigen.
Gebitsprothese (kunstgebit)	Poets de gebitsprothese tenminste eenmaal per dag.

• Was of desinfecteer vóór iedere mondverzorging de handen.
• Draag altijd handschoenen bij cliënten die bloedend tandvlees hebben.
• Tandenborstels, tandpasta en gebitsbakjes zijn cliëntgebonden.
• Spoel na gebruik de tandenborstel goed uit.
• Bewaar de tandenborstel met de borstel omhoog.
• Maak de gebitsbakjes dagelijks schoon en droog deze af.
• Vervang de tandenborstel tijdig; vervang de borstel bij voorkeur iedere 3 maanden.
• Was of desinfecteer na iedere mondverzorging de handen.

Bewaren gebitsprothese

• Vraag advies over het nat of droog bewaren van de gebitsprothese aan degene die het gebit heeft aangemeten
• Poets de prothese zorgvuldig met zeep en spoel af
• Leg de prothese in een droog gebitsbakje indien daarvoor geen tandtechnische bezwaren zijn, of
• Leg prothese in bakje met schoon water
• Spoel de prothese met schoon water voordat deze wordt ingedaan.
• Maak gebitsbakje schoon en zet het droog weg.
• Vanuit hygiënisch oogpunt is het nat bewaren van gebitsprothese mogelijk, mits de prothese goed gepoetst wordt, in een schoon bakje water wordt bewaard en voor in doen wordt afgespoeld.

Nagelverzorging

• Maak nagels goed schoon vóór het knippen, met een kunststof nagelborstel en zeep.
• Knip nagels bij voorkeur na het douchen of baden, omdat de nagels dan zachter en schoon zijn.
• Knip teen- en vingernagels regelmatig.
• Maak na ieder gebruik de nageltang of nagelschaar schoon.
• Gebruik bij voorkeur de instrumenten voor nagelverzorging, zoals nagelschaartjes, tangen en vijltjes, cliëntgebonden. Indien niet mogelijk dan het instrument desinfecteren.
• Bij besmetting met bloed: eerst schoonmaken en vervolgens desinfecteren met alcohol 70%. Zie het protocol Toiletartikelen van de cliënt.
• Laat nagels van diabetici door een medisch pedicure of podotherapeut verzorgen.
• Was of desinfecteer de handen na nagelverzorging.
• N.b. De pedicure of podotherapeut heeft vanuit haar/zijn beroepsgroep richtlijnen voor hygiëne en infectiepreventiemaatregelen..

Hand- en voetverzorging

• Gebruik bij voorkeur cliëntgebonden zalf of pasta's in tubes, in plaats van potten. Draag handschoenen bij het gebruik van medicinale zalf of crème.
• Plaats onder de te behandelen hand of voet een schone (hand)doek. Doe de doek na afloop in een wasmandszak of gooi deze weg.
• Pas handhygiëne toe volgens protocol.
• Gebruik handschoenen bij mogelijk contact met lichaamsvloeistoffen.
• Controleer de huid van de cliënt bij de dagelijkse verzorging op huidbeschadigingen, irritaties, kloven, eeltplekken, likdoorns en ingegroeide nagels.

• Volg de instructie van de leverancier.
• Gebruik de bijgeleverde producten.
• Maak het hoortoestel en het oorstukje tenminste 1x per 2 weken schoon.
• Maak het oorstukje zowel van de buitenkant als in het geluidskanaal schoon.
• Gebruik hiervoor de bijgeleverde materialen.
• Droog het oorstukje na het schoonmaken goed af en blaas het geluidskanaal droog met het bijgeleverde blaasbalgje.
• Neem het hoortoestel af met een tissue met het voorgeschreven reinigingsmiddel.

Materialen:

• Gebruik materialen en apparaten voor haarverzorging en scheren cliëntgebonden.
• Reinig de haarkam en -borstel van de cliënt bij zichtbaar vuil. Gebruik bij voorkeur kunststof borstels in plaats van houten haarborstels, omdat deze beter te reinigen zijn.
• Gebruik gereinigde materialen.

Haarverzorging:

• Controleer de hoofdhuid van de cliënt op beschadigingen, irritaties of andere huidproblemen tijdens de haarverzorging.
• Houd rekening met de wens van de cliënt over hoe vaak het hoofdhaar en/of de gezichtsbeharing gewassen moet worden, en zorg er in ieder geval voor dat het gewassen wordt bij zichtbare verontreiniging.
• Spoel de haren na het wassen met shampoo goed na.
• Ruim losse gevallen haren op bij het kammen en wassen. Deponeer deze in de afvalbak.

Scheren of trimmen:

• Gebruik een cliëntgebonden scheerapparaat of trimmer.
• Reinig het scheerapparaat of trimmer volgens de gebruiksaanwijzing van de fabrikant.

Uitgangspunt: de cliënt draagt in principe zorg voor het onderhoud van zijn/haar lenzen. Indien dit niet mogelijk is, dan draagt de cliënt bij voorkeur geen lenzen.

Aandachtspunten bij verzorging contactlenzen door verzorgende;

• Alle benodigde materialen zijn cliëntgebonden; lensetui, lensvloeistoffen, zuignapje.
• Was of desinfecteer de handen voor het inbrengen van de lenzen bij de cliënt.
• Maak de lenzen schoon volgens de instructie. Het soort reinigingsvloeistof is afhankelijk van het type lens.
• Breng de contactlens in, rustend op een vinger.
• Raak de kant van de lens die op het hoornvlies rust niet aan.
• Gebruik voor het schoonmaken van de lenzen uitsluitend het daarvoor bestemde reinigingsmiddel.
• Raak de opening van het flesje lensvloeistof niet aan met je vingers, of met de lens.
• Bewaar de lensvloeistoffen volgens voorschrift.
• Maak dagelijks de lenshouders en het etui schoon. Gebruik hiervoor warm water en (indien bijgeleverd) een persoonsgebonden borsteltje.
• Droog de houder en het etui na het reinigen.

• volgen de hygiënemaatregelen in dit protocol bij de lichamelijke verzorging van de cliënt.

• volgen de hygiënemaatregelen in dit protocol bij het onderhouden van toiletartikelen.

• biedt de benodigde materialen aan, die aan de gestelde normen voldoen.

SRI

Basishygiëne bij lichaamsverzorging (oktober 2025)

Landelijk Centrum voor Hygiëne en Veiligheid (LCHV)

• Hygiënerichtlijnen voor verpleeghuizen, woonzorgcentra en kleinschalig wonen, [September 2017]